Prawo

1. AB HEREDE OBLIGATIO INCIPERE NON POTEST
Zobowiązanie nie może rozpoczynać się od osoby dziedzica ( spadkobiercy ) – W przypadku konstruowania zobowiązań nie można wymagać, aby obowiązywało ono dopiero po przejęciu spadku przez określoną osobę. Zawarcie zobowiązania ma charakter stały i odwołuję się do stron, które je zawarły.
2. AB INITIO NULLUM SEMPER NULLUM
To co od początku nieważne, zawsze nieważne – Wywodząca się z prawa rzymskiego zasada mówiąca o tym iż czynność prawa sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.
 
3. ABSENTEM IN CRIMINIBUS DAMNARI NON OPORTET
Nie należy skazywać za przestępstwo nieobecnego – Poza kilkoma wyjątkami sąd nie może przeprowadzić rozprawy pod nieobecność oskarżonego. Nieobecność na rozprawie blokuje również realizacje innych zasad procedury karnej.
4. ACCESSIO CREDIT PRINCIPALI
Przyrost przypada temu co główne – Zasada rzymskiego prawa rzeczowego, która odnosi się do jednego z pierwotnych sposobów nabycia własności, tj. akcesji ( przejęcia i zmieszania ) – własność rzeczy głównej o większej wartości rozciąga się na wartość poboczną ( tzw. Przyłączenie ), np. budynek jest akcesją gruntu.
 
5. ACTOR SEQUITUR FORUM REI
– Powód idzie za sądem pozwanego – Podstawowa zasada procesowa – tzw. Zasada właściwości miejscowej – sądem właściwym jest sąd zamieszkania pozwanego.
 
6. ACTUS SIMULATUS NULLIUS EST MOMENTI
– Czynność pozorna jest nieważna – pozorność ( symulacja ) zachodzi wtedy, gdy strony procesowe umawiają się na dokonanie danej czynności prawnej zewnętrznie poprawnej bez jej konsekwencji. Czynność pozorna jako sprzeczna z wolą nie ma znaczenia prawnego z powodu braku woli wywołania skutków prawnych.
 
7. ADOPTIO NATURAM IMITATUR
– Adopcja/ Przysposobienie naśladuje Naturę – Zasada rzymskiego prawa rodzinnego – stosunki pomiędzy przysposobionym, a przysposabiającymi powinny być identyczne jak w rodzinie naturalnej.
 
8. ALTERI STIPULARI NEMO POTEST
– Nikt nie może zawrzeć stypulacji w zastępstwie drugiego – Zasada dotycząca umów słownych w starożytnym Rzymie – osoba postronna nie może zawrzeć obietnicy/umowy w imieniu osoby trzeciej.
 
9. AMBULATORIA EST VOLUNTAS TESTATORIS USQUE AD MORTEM
– Wola testatora może być zmieniana aż do śmierci – Zasada, w myśl której wola spadkobiercy może być zmieniana aż do momentu śmierci. Po stwierdzeniu zgonu dokonuje się jedynie realizacji ostatecznej wersji.
 
10. AUDIATUR ET ALTERA PARS // AUDI ALTERAM PARTEM
– Należy wysłuchać drugiej strony / Niechaj będzie wysłuchana I druga strona – Zasada procesowa mówi o tym, że nie wolno wydawać wyroku bez wysłuchania obu stron, chyba że jedna z strona zrezygnuje z tego. Sąd powinien dążyć do zbadania wszystkich aspektów sprawy- ZASADA KONTRADYKTORYJNOŚCI
 
11. BIS DE EADEM RE AGERE NON LICET // BIS DE EADEM RE AGI NON POTEST
– Nie można/ wolno procesować się 2 razy w tej samej sprawie – Zasada, „ res iudicato” nie można wytaczać pozwu w sprawie już osądzonej i zakończonej prawomocnym wyrokiem.
 
12. CASUM SENTIT DOMINUS
– Właściciel rzeczy ponosi skutki zdarzenia przypadkowego, powodującego uszkodzenie lub zniszczenie rzeczy – Właściciel danej rzeczy ponosi całkowitą odpowiedzialność za szkody przez nią wyrządzone, nawet jeśli powstały one wskutek sytuacji losowej bądź przypadku.
 
13. CASUM EST MAIOR VIS CUI HUMANA INFIRMITAS RESISTERE NON POTEST
– Siła wyższa jest zdarzeniem, któremu słabość ludzka oprzeć się nie może – Za silę wyższą należy uznać jedynie zdarzenie, które wykracza poza możliwości człowieka i jego przewidywanie. Np. zdarzenie katastrofalne, nadzwyczajne. Przy stwierdzeniu udziału siły wyższej wyłącza się odpowiedzialność za szkodę.
 
14. CLARA NON SUNT INTERPRETANDA
– To co jasne nie wymaga interpretacji – Zasada w myśl której przedmiotem wykładni powinny być tylko przepisy budzące wątpliwości.
 
15. COGITATIONIS POENAM NEMO PATITUR
– Nikt nie ponosi kary za myślenie – Osądzonym można być tylko za czyn, który rzeczywiście zaistniał; zamiar nie stanowi podstawy do osądzenia kogoś.
 
16. COMMODUM EIUS ESSE DEBET CUIUS EST PERICULUM
– Korzyść musi przypaść temu kto ponosi ryzyko – Umowy kupna – sprzedaży, zasada ma związek z korzyścią przypadającą tylko kupującemu po zawarciu umowy sprzedaży – kupna.
 
17. COMPENSATIO EST DEBITI ET CREDITI INTER SE CONTRIBUTIO
– Potrącenie jest wzajemnym zaliczeniem długo I wierzytelności – W przypadku dokonywania potrąceń następuje ograniczenie sumy długu i wierzytelności. X ma dług wobec Y, więc Y ma wierzytelność wobec X i odwrotnie – następuje obustronne (częściowe/ całkowite) zaspokojenie.
 
18. CONFESSIO EST REGINA PROBATIONUM
– Przyznanie się jest królową dowodów – Współcześnie owa zasada nie obowiązuje, ponieważ organy mogą swobodnie oceniać dowody zebrane we sprawie, choć przyznanie się oskarżonego stanowi ważną kwestię przy ocenie sprawy przez sąd.
 
19. CONFESSUS PRO IUDICATO EST
– Ten kto się przyznał uważany jest za zasądzonego – Przyznając się, automatycznie jesteśmy uznawani za winnych. Sprawę kończy prawomocny wyrok uznawany za prawdę. Sąd może w tej sytuacji zrezygnować z przeprowadzenia postępowania dowodowego.
 
20. CONTRACTUS AB INITIO VOLUNTATIS EST, EX POST FACTO NECESSITATIS
– Zawarcie kontaktu jest dobrowolne, ale jego wykonanie przymusowe – Zawarcie umowy pomiędzy stronami ma charakter dobrowolny, jednak po podpisaniu jej na stronach spoczywa obowiązek spełnienia zawartych w niej ustaleń.
 
21. CONVENTIO OMNIS INTELLEGITUR REBUS SIC STANTIBUS // REBUS SIC STANTIBUS OMNIS PROMISSIO INTELLEGITUR
– Każda umowa jest pojmowana jako obowiązująca tylko w danych, oznaczonych warunkach – Umowy zawarte pomiędzy stronami są ważne tylko w warunkach określonych przez nią samą – nie można wnioskować o usługi/ należności nie objęte umową.
 
22. CRIMINA MORTE EXTINGUUNTUR
– Przestępstwa ulegają wymazaniu przez śmierć sprawcy – Po śmierci sprawcy nie osądza się go za popełnione przestępstwa, a trwające postępowania zostają umorzone.
23. DA MIHI FACTUM, DABO TIBI IUS
– Podaj mi fakty, a podam Ci prawo – Interpretacja działań powinna opierać się na faktach, którym odpowiadają konkretne artykuły.
 
24. DIES INTERPELAT PRO HOMINE
– Termin wzywa za człowieka – Terminy ustawowe są obowiązujące bez powiadomienia z urzędu- należność staje się zawsze wymagalna w tej sytuacji. Niewywiązanie się z tego obowiązku powoduje popadnięcie w zwłokę.
 
25. DOLUS NON PRAESUMITUR
– Złego zamiaru nie domniemuje się – W razie wątpliwości co do intencji sprawcy, przyjmuje się tylko i wyłącznie działania w dobrej wierze.
 
26. DOLUS SEMPER PRAESTATTUR
– Za podstęp zawsze się odpowiada – W przypadku świadomego stosowania podstępu odpowiada się zawsze za konsekwencje z niego wynikające ( np. złamanie prawa ).
 
27. DOMINUS SOLI EST DOMINUS COELLI ET INFERORUM
– Właściciel gruntu jest właścicielem nieba ( nad gruntem ) i podziemi (pod gruntem). Własność gruntu rozciąga się także na jego podziemie i znajdujący się nad nim słup powietrzny ( zasada AD SIDERA, USQUE AD INFERIOS )
 
28. DURA LEX, SED LEX
– Twarde prawo, ale prawo – Niezależnie od tego, jak brutalne konsekwencje niesie za sobą prawo, jest ono obowiązujące i nie można się od niego odwołać.
 
29. EI INCUMBIT PROBATIO QUI DICIT NON QUI NEGAT
– Ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym kto twierdzi, a nie na tym co zaprzecza – To oskarżający musi udowodnić winę pozwanego za pomocą wszelakich dowodów ( świadkowie, dowody rzeczowe etc. ).
 
30. EIUS EST TOLLERE LEGEM, CUIUS EST CONDERE
– Ten może uchylić ustawy co może je uchwalać – Paremia ta nawiązuje do podstawowej zasady odnoszącej się do prawodawcy, mówiącej o tym, że jedynie prawodawca może uchylić wprowadzoną ustawę lub zastąpić ją jej nowelizacją ( poza trybem per deseducato i wykrokami TK ).
 
31. ERRANTIS NULLA VOLUNTAS EST
– Działając pod wpływem błędu nie wyraża się woli – W przypadku udowodnienia działania pod wpływem błędu przy wyrażaniu woli spadkodawcy (np. nieznajomość pewnych faktów ) jego oświadczenie woli można uznać za nieważne.
 
32. ET NON FACERE, FACERE EST
– Powstrzymanie się od działania jest także działaniem – Sentencja dotyczy świadczenia, które może polegać nie tylko na działaniu, ale także na zaniechaniu ( tj. powstrzymaniu się od działania ) – o świadczenie zaniechania wierzyciel może wnioskować przed sądem.
 
33. GENUS PERIRE NON CENSETUR
– Uważa się że gatunek nie ginie – Rzymianie dzielili rzeczy na specyficzne i rzeczowe (gatunkowe). Powodowało to ich specyficzny podział przy sprzedaży/kupnie. W przypadku rzeczy gatunkowych jakiekolwiek niedotrzymanie umowy prowadzi do podwójnych sankcji karnych i odmiennego kształtowania obowiązków sprzedającego, z racji ich wymiennego charakteru.
34. HEREDITAS EST SUCCESSIO IN UNIVERSUM IUS, QUOD DEFUNCTUS HABUERIT
– Dziedziczenie jest wejściem w ogół praw, jakie posiadał zmarły – Osoba dziedzicząca po przedstawieniu testamentu ma pełnię praw, jeśli chodzi o dysponowanie dobrami jej zapisanymi, a także uprawnieniami, które odziedziczyła po zmarłym.
 
35. HEREDITAS VIVENTIS NON DATUR
– Nie przyznaje się spadku po żyjącym – Zrealizowanie testamentu następuje dopiero po śmierci ustalającego testament – nie można wnioskować o podział spadku, gdy spadkobierca wciąż żyje.
 
36. HOMINUM CAUSA OMNIE IUS CONSTITUTUM SI
– Wszelkie prawo powinno być ustanawiane ze względu na (prawa) człowiek- Prawo jest ustanawiane dla ogółu obywateli, a nie w celu realizacji interesów wybranej jednostki.
 
37. IN QUOD INTEREST NON SOLUM EX DAMNO DATO CONSTAT, SED ETIAM EX LUCRO CESSANTE
– Przy szacowaniu wysokości odszkodowania bierze się pod uwagę nie tylko wyrządzoną szkodę, lecz także utracony zysk – Przy określaniu wysokości nawiązki, jaka jest należna pokrzywdzonemu oprócz samej szkody należy wziąć również pod uwagę kwestie in + dla tej osoby, które nie mogły zaistnieć w danym czasie z powodu wyrządzonej szkody.
 
38. IGNORANTIA IURIS NOCET, IGNORANTIA FACTI NON NOCET
– Nieznajomość prawa szkodzi, nieznajomość faktów nie szkodzi – Nieznajomość prawa nie chroni przed sankcjami/ brak znajomości faktów w danej sprawie nie grozi sankcjami.
 
39. IMPOSSIBLIUM NULLA OBLIGATIO EST
– Zobowiązanie do świadczenia rzeczy niemożliwych jest nieważne – W momencie zawarcia świadczenia, jego przedmiot musi być faktyczny zarówno pod względem prawnym, jak i formalnym.
 
40. IN CONVENTIONIBUS CONTRAHENTIUM VOLUNTAS POTIUS QUAM VERBA SPECTANDA SUNT
– Przy zawieraniu umów uwzględnia się bardziej wole stron, niż ich słowa – Oświadczenie woli zwarte przez strony stanowi podstawowe źródło rozstrzygania sporów między stronami.
 
41. INDIGNO AUFERTUR HEREDITAS
– Niegodnemu odbiera się spadek – W określonych przez ustawę warunkach sąd może uznać spadkobiercę za niegodnego przyjęcia spadku.
 
42. IN DUBIO PRO REO
– Sprawy wątpliwe należy rozstrzygać/ orzekać na korzyść pozwanego – W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy sprawy rozstrzygać na korzyść oskarżonego.
 
43. IN PARI CAUSA MELIOR EST CONDITIO POSSIDENTIS
– W równej/ jednakowej sytuacji lepsza jest pozycja posiadacza – W przypadku sporu pomiędzy właścicielem, a najemcą większe prawa do decydowania w kwestii ruchomości/ nieruchomości ma właściciel.
 
44. IN POENAM HERES NON SUCCEDIT
– Dziedzic/Spadkobierca nie dziedziczy kary nałożonej na spadkodawcę – Kary nałożone w trybie KK na spadkodawcę nie przechodzą na spadkobiercę.
 
45. IN TESTAMENTIS PLENIUS TESTATORIS INTENTIONEM SCRUTAMUR
– W testamencie należy badać zamiar spadkodawcy – Testament powinien być tak tłumaczony, aby w jak największym stopniu spełnić wolę spadkodawcy w nim zawartą.

46. INVITUS AGERE NEMO COGITUR
– Nikogo nie można zmusić do wszczęcia procesu mimo jego woli – Wniesienie pozwu ma charakter dobrowolny i nie można pokrzywdzonego przymusić do dochodzenia swoich praw.
 
47. IURA NON IN SINGULAS PERSONAS, SED GENERALITER CONSTITUUNTUR
– Prawa są stanowione nie ze względu na konkretne osoby, lecz dla wszystkich – Obowiązujące prawo powinno nieść korzyści dla ogółu społeczeństwa nim objętego.
 
48. IURIS PRAECEPTA SUNT HAEC: HONESTE, VIVERE, ALTERUM NON LAEDERE, SUUM CUIQUE TRIBUERE
– Nakazy prawa są następujące: żyć uczciwie, nie szkodzić drugiemu, oddać każdemu co mu się należy – Paremia ta wyjaśnia obowiązki nałożone przez prawo względem obywatela, tak aby ten nie wchodził w zatarg z obowiązującymi przepisami.
 
49. IURIS PRUDENTIA EST DIVINARUM ATQUE HUMANARUM RERUM NOTITIA, IUSTI ATQUE INIUSTI SCIENTIA
– Nauka prawa jest znajomością spraw boskich I ludzkich oraz wiedzą o tym co sprawiedliwe, a co nie sprawiedliwe – Znajomość prawa wiąże się ze znajomością wszelakich spraw związanych z funkcjonowaniem człowieka, a także pojmowania przez niego sprawiedliwości.
 
50. IUS CIVILE VIGILANTIBUS SCRIPTUM EST
– Prawo cywilne jest tworzone dla osób starannych- Prawo cywilne powinno regulować wszelkie stosunki w relacjach międzyludzkich, które winno obejmować prawo
 
51. IUS EST ARS BONI ET AEQUI
– Prawo jest sztuką stosowania tego, co dobre i słuszne – Podstawowa odpowiedź na pytanie: Czym jest prawo? – stanowi zasadę mówiącą, iż wszelkie regulacje prawne powinny się zawierać w ramach słuszności i dobra publicznego.
 
52. IUS PUBLICUM PRIVATORUM PACTIS MUTARI NON POTEST
– Prawo publiczne nie może być zmieniane umowami osób prawnych – Na kształtowanie prawa publicznego nie mogą wpływać umowy zawarte pomiędzy podmiotami prawnymi.
 
53. IUSTITIA EST CONSTANS ET PERPETUA VOLUNTAS IUS SUUM CUIQUE TRIBUENDI
– Sprawiedliwość jest niezmienną I trwałą/stałą wolą zagwarantowania każdemu jego praw – O istnieniu sprawiedliwości możemy mówić wtedy, gdy wszelkie prawa należne jednostkom czy podmiotom prawnym są im bezsprzecznie gwarantowane i respektowane przez organy centralne.
 
54. LEGEM BREVEM ESSE OPORTET
– Ustawa powinna być zwięzła – Ustawa w swoim brzmieniu powinna zawierać wszelkie przypadki możliwe do zaistnienia, ujęte w jak najmniejszym wymiarze słów.
 
55. LEGES AB OMNIBUS INTELLEGI DEBENT
– Ustawy powinny być zrozumiałe dla wszystkich – Ustawy powinny być napisane językiem, który gwarantuje ich rozumienie przez wszystkich odbiorców.
 
56. LEGES BONAE EX MALIS MORIBUS PROCREANTUR
– Dobre ustawy rodzą się ze złych obyczajów – Ustawa, która przeciwdziała „złemu obyczajowi”, jest uważana za dobrą, gdyż ma na celu redukcję występowania danego zjawiska wskutek opatrzenia czynu konkretną sankcją.
 
57. LEGES OMNIUM SALUTEM SINGULORUM SALUTI ANTEPONUNT
– Ustawy przedkładają dobro ogółu nad dobro jednostek – Ustawa w swoim założeniu ma gwarantować dobro ogółu, nawet gdy godzi ona w położenie jednostki.
 
58. LEX LEGE TOLLITUR
– Ustawę uchyla się ustawą – Ustawę może zmienić tylko organ ustawodawczy, poprzez zastąpienie starej ustawy nową.
 
59. LEX NON DISTINQUIT
– Ustawa nie rozróżnia – Każdy obywatel jest równy wobec prawa, niezależnie od stanu posiadania czy pozycji społecznej.
 
60. LEX NON OBLIGAT NISI PROMULGATA
– Ustawa nie obowiązuje, jeśli nie została ogłoszona – Warunkiem obowiązywania uchwał jest ich ogłoszenie w celu zapoznania się z nią przez podmioty.
 
61. LEX POSTERIOR DEROGAT LEGI PRIORI
– Ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą – W momencie pojawienia się nowelizacji danej ustawy, ustalenia jej poprzedniczki, które uległy zmianie tracą swoją moc.
 
62. LEX PROSPICIT, NON RESPICIT
– Ustawa patrzy na przód, a nie wstecz – Ustawa, która wchodzi w życie nie powinna rozpatrywać przypadków mających miejsce w przeszłości. Regulować będzie ona stosunki w danej dziedzinie od momentu jej wejścia w życie.
 
63. LEX RETRO NON AGIT
– Prawo/ Ustawa nie działa wstecz – Ustawa, która weszła w życie nie może być podstawą dla ujemnych skutków prawnych wynikających z czynów popełnionych przed jej wydaniem. Pozwala jednak na stosowanie pewnych przywilejów, które wnosi wobec osób nie objętych wcześniej danym prawem.
 
64. LEX SPECIALIS DEROGAT LEGI GENERALI
– Ustawa szczególna uchyla ustawę ogólną – W przypadku określenia specjalnych warunków działania ustawy, wyłączona zostaje moc prawa ustaleń ogólnych ustawy.
 
65. LEX SUPERIOR DEROGAT LEGI INFERIORI
– Ustawa wyższej rangi uchyla ustawę niższej rangi – Hierarchia aktów prawnych; ustalenia wyższego szczebla są istotniejsze od ustaleń szczebla niższego.
 
 
66. LIBERA MATRIMONIA ESSE ANTIQUITUS PLACUIT
– Z dawna już postanowiono, że małżeństwa są wolne – Przy zawieraniu małżeństwa nie należy stosować przymusu – tzw. małżeństwa aranżowane; relacja ta powinna się opierać na bezsprzecznej woli obu stron.
67. LIBERTAS INAESTIMABILIS RES EST
– Wolność jest rzeczą bezcenną – Wolność winna być najwyższą wartością, którą zapewnia prawo i organy państwowe.
68. MAGNA NEGLEGENTIA CULPA EST, MAGNA CULPA DOLUS EST
– Wielkie niedbalstwo jest winą, wielką winą jest oszustwo/podstęp – Niedopełnienie swoich obowiązków stanowi winię, jednak świadome oszustwo czy stosowanie podstępu w danej sprawie stanowi o dużo większej odpowiedzialności.
69. MALA FIDES SUPERVENIENS NON NOCET
– Późniejsza zła wiara nie szkodzi – Zła wiara, która pojawia się po popełnieniu czynu, nie jest tak samo rozumiana jak popełnienie czynu w złej wierze.
70. MALE ENIM NOSTRO IURE UTI NON DEBEMUS
– Nie powinniśmy źle korzystać z przysługującego nam prawa – Należy korzystać z prawa w taki sposób, aby nie prowadzić do jego nadużywania.
71. MALITIA SUPPLET AETATEM
– Natężenie zła uzupełnia wiek – Nieletni (młodociani), którzy popełnili szczególnie ciężkie przestępstwo, mogą odpowiadać jak pełnoletni.
72. MANIFESTUM NON EGET PROBATIONE
– To co oczywiste, nie wymaga dowodu – Kwestie jasne i przejrzyste nie wymagają potwierdzenia ich dowodami.
73. MATER SEMPER CERTA EST, PATER EST QUEMNUPTIAE DEMONSTRANT
– Matka zawsze jest pewna, a ojcem jest ten, na kogo wskazuje małżeństwo – Domniemuje się, iż w przypadku niemożności ustalenia ojca dziecka urodzonego w trakcie trwania małżeństwa lub przed upływem 300 dni od jego ustania ojcem staje się mąż matki.
74. MINIME SUNT MUTANDA, QUAE INTERPRETATIONEM CERTEM SEMPER HABUERUNT
– Jak najmniej należy zmieniać to co zawsze miało jednoznaczną interpretację – W kwestiach, których interpretacja jest niezmienna od dłuższego czasu nie należy wprowadzać niepotrzebnego chaosu.
75. MORA TRAHIT PERICULUM
– Zwłoka pociąga za sobą ryzyko – Popadnięcie w zwłokę prowadzi do określonych konsekwencji, np. odsetki czy grzywna.
76. MORS OMNIA IURA SOLVIT
– Śmierć rozwiązuje wszystkie prawa – W momencie stwierdzenia zgonu dana osoba traci wszelkie prawa.
77. NASCITURUS PRO IAM NATO HABETUR QUOTIENS DE COMMODIS EIUS AGITUR
– Dziecko poczęte uważa się za narodzone, o ile/ilekroć chodzi o jego korzyść – Paremia ta odnosi się głównie do nabywania osobowości prawnej przez dziecko – dotyczy to np. kwestii dziedziczenia majątku – jest to tzw. Fikcyjna osobowość prawna dziecka poczętego.
78. NE EAT IUDEX ULTRA PETITA PARTIUM
– Niech sędzia nie wychodzi ponad żądanie stron – Sędzia powinien rozpatrywać jedynie zasadność roszczeń, które wysuwają strony.
79. NE QUIS ABSENS PUNIATUR
– Nieobecny niech nie będzie karany – Patrz paremia nr 3 – „Poza kilkoma wyjątkami sąd nie może przeprowadzić rozprawy pod nieobecność oskarżonego. Nieobecność na rozprawie blokuje również realizacje innych zasad procedury karnej”.
80. NEGLEGENTIA CULPA EST
– Zaniedbanie jest winą – Patrz paremia nr 68, zaniedbanie w danej kwestii jest winą osoby odpowiedzialnej za jej funkcjonowanie
81. NEMINEM CAPTIVABIMUS NISI IURE VICTUM
– Nikogo nie uwięzimy, o ile/jeśli nie zostanie pokonany prawem – Zasada dotycząca nietykalności cielesnej – nie można więzić osoby, która nie została skazana prawomocnym wyrokiem. Tymczasowe aresztowanie może nastąpić tylko na mocy postanowienia sądu.
82. NEMINEM LAEDIT, QUI SUO IURE UTITUR
– Nikomu nie wyrządza szkody ten, kto wykonuje swoje prawa – Jeśli ktoś podejmuje działania zgodne z prawem nie możemy mówić o wyrządzeniu szkody innej osobie, z racji realizowania przywilejów nadanych przez prawo.
83. NEMO EST IUDEX IN PROPRIA CAUSA
– Nikt nie może być sędzią we własnej sprawie – Sprawa dotycząca danej osoby ( lub osoby spokrewnionej z nią ) nie może być osadzona przez nią samą, gdyż grozi to nieobiektywnym spojrzeniem na rozpatrywaną kwestię.
84. NEMO EX CONSILIO OBLIGATUR
– Nikt nie zobowiązuje się poprzez samo udzielenie rady – Udzielenie rady danej osobie nie stanowi w świetle prawa żadnego zobowiązania wobec niej.
85. NEMO EX SUO DELICTO MELIOREM SUAM CONDICTIONEM FACERE POTEST
– Nikt nie może polepszyć swojej sytuacji w wyniku własnego czynu bezprawnego – Wejście w zatarg z obowiązującym prawem nigdy nie prowadzi do zdobycia lepszej pozycji w społeczeństwie przez jednostkę.
86. NEM PLUS COMMODI HEREDI SUO RELINQUIT QUAM IPSE HABUIT
– Nikt nie może pozostawić swojemu dziedzicowi więcej korzyści, niż sam posiadał – Spadkobierca dziedziczący prawa czy ruchomości/nieruchomości po danej osobie, nie może dostać nigdy więcej niż owa osoba posiadała. Dotyczy to także niemożności przeniesienia własności nieudokumentowanej na dziedzica.
87. NEMO PLUS IURIS AD ALIUM TRANSFERRE POTEST, QUAM IPSE HABET
– Nikt nie może przenieść na druga osobę więcej praw, niż sam posiada – Zasada odnosi się w prawie rzymskim do tzw. pochodnych sposobów nabywania własności – nikt nie może rozdzielać praw i korzyści z nich, nie osiadając ich.
88. NEMO PRO PARTE TASTATUS, PRO PARTE INTESTATUS DECEDERE POTEST
– Nikt nie może rozporządzać/dysponować swoim majątkiem częściowo na mocy testamentu, częściowo na mocy ustawy – Pierwszeństwo w kwestiach spadkowych ma testament. W przypadku jego braku dziedziczenie odbywa się w trybie określonym przez ustawę (dziedziczenie ustawowe).
89. NEMO PRUDENS PUNIT, QUIA PECCATUM EST, SED NE PECCETUR
– Nikt rozumny nie karze dlatego, że popełniono przewinienie, lecz dlatego/ale po to, by nie popełniano go ponownie – Sankcja, którą zostaje opatrzona ustawa powinna zapobiegać popełnieniu danego czynu przez odbiorców prawa, a nie mieć na celu wyłącznie karanie ich za popełniony występek.
90. NEMO SIBI IPSE CAUSAM POSSESSIONIS MUTARE POTEST
– Nikt nie może sam sobie zmienić podstawy prawnej posiadania – Przejęcie własności następuje poprzez umowę z jej aktualnym właścicielem, a nie wskutek wyłącznej woli nabywcy.
91. NEMO TENETUR SE IPSUM ACCUSARE
– Nikogo nie można zmusić do oskarżenia samego siebie – Nie ma obowiązku obciążania samego siebie dowodami np. w postaci zeznań.
92. NON OMNE QUOD LICET HONESTUM EST
– Nie wszystko, co jest dozwolone, jest uczciwe – Nie wszystko, co jest nawet prawnie dozwolone jest zgodne z normami etyki.
93. NON SUNT IUDICANDAE LEGES
– Ustawy nie podlegają osądzeniu – Instytucje egzekwujące prawo nie powinny podejmować się jego oceniania – „Prawo jest rozkazem suwerena, opatrzonym sankcjami”.
94. NOSTRUM EST IUDICARE SECUNDUM ALLEGATA ET PROBATA
– Powinniśmy sądzić zgodnie z przedłożonymi i pewnymi dowodami – Wyrok zapadający przed sądem powinien być zgodny z dowodami pojawiającymi się w trakcie postępowania i wskazującymi na winę jednej z stron.
95. NOTORIA NON EGET PROBATIONE
– Okoliczności powszechnie znane nie wymagają dowodów – Gdy okoliczności popełnienia przestępstwa są powszechnie znane, to nie trzeba ich poprzeć konkretnymi dowodami.
96. NULLA INIURIA EST, QUAR IN VOLENTEM FACIT
– Nie wyrządza się krzywdy chcącemu – Podejmując działania zgodne z prawem nie należy spodziewać się żadnej krzywdy.
97. NULLA PACTIONE EFFICI POTEST, NE DOLUS PRAESTETUR
– Umowa nie można wyłączyć odpowiedzialności za podstęp – Pozostawanie w zmowie co do podstępu wobec osoby postronnej nie pozwala na uniknięcie odpowiedzialności za działanie na jej szkodę.
98. NULLA POENA SINE LEGE
– Nie ma kary bez ustawy – Gdy komuś się można udowodnić winy, z powodu braku ustawy nie należy go karać.
99. NULLI RES SUA SERVIT
– Nie można mieć służebności na rzeczy własnej – Posiadanie danej rzeczy nie obliguje do ustalenia na niej służebności lub w przypadku jej wcześniejszego nabycia wyklucza ją.
100. NULLUM CRIMEN SINE LEGE
– Nie ma przestępstwa bez ustawy – Nie można pociągnąć do odpowiedzialności osoby popełniającej czyny, który nie jest objęty ustawą.
101. NULLUS IDONEUS TESTIS IN RE SUA INTELLEGITUR
– Nikt nie może być wiarygodnym świadkiem we swojej/we własnej sprawie – Osoba, której dotyczy sprawa może łatwo się stać nieobiektywna, w celu np. zatuszowania własnej winy.
102. NULLUS VIDETUR DOLO FACERE, QUI SUO IURE UTITUR
– Uważa się, że nie działa podstępnie ten, kto korzysta ze swojego prawa – Działanie zgodnie z prawem nie jest rozumiane jako podstęp kierowany przeciwko danej osobie czy instytucji.
103. NUPTIAS NON CONCUBITUS, SED CONSENSUS FACIT
– Małżeństwo tworzy nie faktyczne pożycie, ale zgodne porozumienie stron – W starożytnym Rzymie małżeństwo tworzyło obustronne porozumienie, a nie fakt wspólnego pożycia dwóch osób – ustanie pożycia nie miało tego samego znaczenia co rozpad pożycia małżeńskiego.
104. OBLIGATIO EST IURIS VINCULUM QUO NECESSITATIS ADSTRINGIMUR ALICUIUS SOLVENDAE REI SECUNDUM NOSTRAE CIVITATIS IURA
– Zobowiązanie jest węzłem prawnym, który zmusza nas do świadczenia pewnych rzeczy według praw naszego Państwa – Od momentu zawarcia zobowiązania wierzyciel uprawniony jest do żądania od dłużnika spełnienia świadczenia wedle obowiązującego prawa. Osoby wierzyciela i dłużnika winne być ściśle określone.
105. OMNI OBLIGATIONI FIDEEIUSSOR ACCEDERE POTEST
– Poręczyciel może przyłączyć/dołączyć do każdego zobowiązania – Poręczyciel może poręczyć każde ważne zobowiązanie dłużnika, o ile oświadczenia poręczyciel złożył na piśmie pod rygorem nieważności. Dłużnik nie jest tutaj stroną umowy.
106. OMNIS DEFINITIO IN IURE CIVILI PERICULOSA EST
– Wszelka definicja w prawie cywilnym jest niebezpieczna – Wszelkie definicje prawne interpretowane w sposób niewłaściwy prowadzą do bezprawia.
107. OPTIMA EST LEGUM INTERPRES CONSUETUDO
– Zwyczaj jest najlepszą wykładnią prawa – Powszechnie znany i kultywowany zwyczaj stanowi najlepsze wytłumaczenie obowiązujących przepisów.
108. PACTA SUNT SERVANDA
– Umów należy dotrzymywać – zawarte umowy (nawet słowne) powinny być dotrzymywane.
109. PATER EST QUEM NUPTIAE DEMONSTRANT
– Ojcem jest ten, na kogo wskazuje małżeństwo – Patrz paremia nr 73 – „Domniemuje się, iż w przypadku niemożności ustalenia ojca dziecka urodzonego w trakcie trwania małżeństwa lub przed upływem 300 dni od jego ustania ojcem staje się mąż matki.”.
110. PERICULUM EST EMPTORIS
– Ryzyko ponosi nabywca – Z chwilą wydania rzeczy ryzyko jej utraty przechodzi na nabywcę, o ile strony nie ustaliły inaczej.
111. PLACUIT IN OMNIBUS REBUS PRAECIPUAM ESSE IUSTITIAE AEQUITATISQUE QUAM STRICTI IURIS RATIONEM
– We wszystkich sprawach powinna mieć pierwszeństwo zasada sprawiedliwości i słuszności nad zasadą ścisłego prawa – Wszelkie rozpatrywane sprawy powinny być osądzone sprawiedliwie i słusznie, nawet gdy nie realizują ścisłego wymiaru prawa.
112. POENA CONSTITUITUR IN EMENDATIONEM HOMINUM
– Kara jest ustanawiana w celu poprawy/poprawienia ludzi – Sankcja określona przez ustawę ma zapobiegać pojawianiu się kolejnych tego typu przestępstw, a w przypadku złamania danego zapisu pełni funkcję resocjalizacyjną.
113. POENA EX DELICTO DEFUNCTI HERES TENERI NON DEBET
– Kara za przestępstwo popełnione przez zmarłego/testatora nie może obciążać jego dziedzica – Nigdy osoba dziedzicząca nie przenosi na siebie kar nałożonych na zmarłego.
114. POENA MAIOR ABSORBET MINOREM
– Kara cięższa pochłania lżejszą – Zasada absorbcji kary, stosowana przy wymiarze kary łącznej.
115. PRETIUM IN NUMERATA PECUVIA CONSISTERE DEBET
– Cena powinna być wyrażona w pieniądzach – Dobra handlarzy powinny być sprzedawane za określoną ilość pieniędzy. Ich wartość powinna być wyrażona w pieniądzach.
116. PRIOR TEMPORE, POTIOR IURE
– Pierwszy w czasie, lepszy w prawie. / Kto pierwszy co do czasu, ten lepszy co do prawa – Prawo powstałe później nie może działać z uszczerbkiem dla prawa powstałego wcześniej oraz pierwszeństwo przyznaje się zastawowi powstałemu później, chyba że działał on w złej wierze.
117. QUI CURAT, NON CURATUR
– Kto sam podlega opiece nie może jej sprawować nad inną/drugą osobą – Osoba, nad którą sprawowana jest opieka nie może stać się opiekunem dla innej osoby – odnosi się to np. do opieki nad małoletnimi.
118. QUI IURE SUO UTITUR, NEMINEM LAEDIT
– Kto nie przekracza przysługującego mu prawa, nie narusza praw drugiego – Postępowanie zgodne z przysługującym nam prawem stanowi gwarancję respektowania praw drugiej osoby.
119. QUI TESTAMENTO HERES INSTITUITUR, IN EODEM TESTAMENTO TESTIS ESSE NON POTEST
– Kto jest w testamencie dziedzicem, nie może być świadkiem tego testament/ Kto jest w testamencie dziedzicem, nie może występować w tym testamencie jako świadek – Według obowiązującego prawa świadkiem testamentu nie może być sam spadkobierca oraz osoba, która wskutek tego testamentu odniesie jakąkolwiek korzyść oraz powinowaci i krewniacy ( do II stopnia ) tych osób.
120. QUOD ARRAE NOMINE DATUR, ARGUMENTUM EST EMPTIONIS ET VENDITIONIS CONTRACTAE
– To co daje się pod nazwą zadatku stanowi dowód zawarcia umowy/kontraktu kupna/sprzedaży – Według prawa zadatek stanowi dowód zawarcia umowy, a w przypadku jej nie wykonania zostaje on zatrzymany przez stronę, która go otrzymała ( lub żądać sumy 2x wyższej, gdy sama zapłaciła zadatek ).
121. QUOD INITIO VITIOSUM EST, NON POTEST TRACTU TEMPORIS CONVALESCERE
– To, co jest od początku wadliwe, nie może być uzdrowione na skutek upływu czasu – Kwestie wadliwe na przestrzeni czasu nie ulegają uzdrowieniu – stan rzeczy wraz z upływem czasu się tylko i wyłącznie pogarsza.
122. QUOT GENERATIONES TOT GRADUS
– Ile urodzeń, tyle stopni (pokrewieństwa) – Wraz z kolejnym urodzeniem w linii prostej pojawia się kolejny stopień pokrewieństwa.
123. REFORMATIO IN PEIUS IUDICI APELLATO NON LICET
– Sędziemu apelacyjnemu nie wolno zmieniać (wyroku) na niekorzyść odwołującego się – Sąd apelacyjny nie może pogorszyć położenia wnioskodawcy lub zaostrzyć kary mu wymierzonej po ponownym rozpatrzeniu sprawy.
124. RES IUDICATA IUS FACIS INTER PARTES
– Rozstrzygnięcie sądowe określa stan prawny istniejący między stronami – Wyrok sądowy ustanawia stan prawny między stronami, a także określa ich prawa i obowiązki względem siebie.
125. RES IUDICATA PRO VERITATE ACCIPITUR
– Prawomocny wyrok przyjmuję się jako prawdę – Prawomocny wyrok stanowi prawdę, która nie podlega dyskusji.
126. RES NULLIUS CEDIT PRIMO OCCUPANTI
– Recz niczyja przypada temu, który pierwszy ja objął w posiadanie – Własność nabywa się poprzez objęcie rzeczy ruchomej w jej samoistne posiadanie.
127. REUS IN EXPECTIONE ACTOR EST
– Pozwany w zakresie zarzutu procesowego staje się powodem – W momencie, gdy pozwany kwestionuje żądania powoda i uchyla się od ich realizacji musi on udowodnić swoją rację przed sądem.
128. SALUS POPULI SUPREMA LEX ESTO
– Dobro publiczne winno być najwyższym prawem – Dbałość o dobro publiczne powinno być najważniejszym wyznacznikiem postępowania obywateli w państwie.
129. SATIUS ESSE IMPUNITUM RELINQUI FACINUS NICENTIS QUAM INNOCENTEM DAMNARI
– Lepiej pozostawić bezkarnym występek złoczyńcy, niż skazać niewinnego – W przypadku niemożności udowodnienia winy oskarżonego lepiej jest go nie karać, niż skazać osobę niewinną.
130. SCIRE LEGES NON HOC EST VERBA EARUM TENERE, SED VIM AC POTESTATEM
– Znać ustawy to nie znaczy trzymać się ich słów, lecz rozumieć ich sens i znaczenie – Jeśli chcemy mówić o znajomości ustawy musimy wiedzieć jaki mają one wymiar rzeczywisty i jakie prawa i obowiązki niosą ze sobą wobec obywatela. Nie należy patrzeć na ustawy wyłącznie przez pryzmat zawartych w ich słów.
131. SECUNDUM NATURAM EST COMMODA CUIUSQUE REI EUM SEQUI, QUEM SEQUENTUR INCOMMODA
– Naturalne jest, aby ten czerpał korzyści z rzeczy, kto ponosi związane z nią ciężary – Korzyść przypada zawsze osobie, która wcześniej musiała ponieść pewne straty (w pieniądzach lub materiałach ) i podjąć związane z inwestycją ryzyko.
132. SEMEL HERES, SEMPER HERES
– Kto raz zostanie dziedzicem, jest nim na zawsze – Jeżeli raz spadkobierca przyjął spadek, to nie może się go zrzec w późniejszym terminie. Przyjęcia testamentu nie można także uwarunkować od jakichkolwiek kwestii czy terminów.
133. SENSUM, NON VERBA SPECTAMUS
– Patrzymy na sens, a nie na słowa – patrz paremia 130 – „Jeśli chcemy mówić o znajomości ustawy musimy wiedzieć jaki mają one wymiar rzeczywisty i jakie prawa i obowiązki niosą ze sobą wobec obywatela. Nie należy patrzeć na ustawy wyłącznie przez pryzmat zawartych w ich słów.”
134. SENTENTIA FACIT IUS INTER PARTES
– Wyrok tworzy prawo między stronami – patrz paremia 124 – „Wyrok sądowy ustanawia stan prawny między stronami, a także określa ich prawa i obowiązki względem siebie. ”
135. SEPARTA ESSE DEBET POSSESSIO A PRIPRIETATE
– Posiadanie winno być odróżnione od własności – Posiadanie zawsze jest różne od prawa własności – posiadacz zależny nie posiada prawa do zatrzymania rzeczy dla siebie, natomiast właściciel może rzeczą swobodnie dysponować.
136. SERVITUS IN FACIENDO CONSISTERE NEQUIT
– Służebność nie może polegać na działaniu – Służebność nie może stanowić rodzaju użyczenia ( np. służebność gruntowa ), jednak nigdy nie może ona zostać ustanowiona jako obowiązek podjęcia określonych działań.
137. SERVITUS SERVITUTIS ESSE NON POTEST
– Nie może istnieć służebność na służebności – Nie można nadać służebności na rzecz, która jest już nią opatrzona i ją realizuje.
138. SERVITUTIBUS CIVILITER UTENDUM EST
– Służebność należy wykonywać oględnie, najmniej uciążliwie dla właściciela – Służebności, szczególnie gruntowe ograniczają prawa własności, a ich wykonywanie nie może być dowolne.
139. SERVITUTIS CAUSA DEBET ESSE PERPETUA
– Przyczyna ustanowienia służebności powinna być trwała – W przypadku braku trwałego charakteru służebności i utraty znaczenia tej służebności dla nieruchomości władnącej może ona zostać zniesiona po 10 latach.
140. SI IN IUS VOCATO, ITO
– Jeżeli zostałeś wezwany przed sąd, idź !! – Nie należy uchylać się od wezwań sądowych i powodować utrudniania w zbadaniu danej sprawy.
141. SPECIES PERIT EI, CUI DEBETUR
– Rzecz oznaczona indywidualnie ginie na ryzyko wierzyciela – Rzecz o charakterze personalnym przypadają ich prawnym właścicielom.
142. SUMMUM IUS SUMMA INIURIA
– Najwyższe prawo (może stać się) najwyższym bezprawiem – Nieumiejętność konstruowania prawa może prowadzić do postępującego bezprawia.
143. SUPERFICIES SOLO CEDIT
– To, co jest na powierzchni przypada gruntowi i jego właścicielowi – Właścicielem rzeczy na danym gruncie staje się osoba nabywająca grunt, chyba, że na którejś z tych rzeczy ustalono użytkowanie wieczyste.
144. TESTIS UNUS, TESTIS NULLUS
– Jeden świadek, żaden świadek – Jeden świadek w sprawie nie pozwala na jednoznaczne przybliżenie okoliczności popełnienia przestępstwa.
145. UBI EADEM LEGIS RATIO, IBI EADEM LEGIS DISPOSITIO
– Przy takim samym sensie ustawy, takie same postanowienia ustawy – Jeśli nie zmienił się sens ustawy należy przyjąć, że podobnie ma się sprawa z jej postanowieniami.
146. UBI IUS, IBI REMEDIUM
– Gdzie prawo, tam lekarstwo i środek do jego realizacji – Prawo w sposób zdecydowany określa granice zachowań uznawanych za odpowiednie przez ogół społeczeństwa.
147. UBI IUS INCERTUM, IBI IUS NULLUM
– Gdzie prawo jest niepewne, tam nie ma prawa – Prawo powinno mieć charakter stanowczy – ustalenia, które nie są przejrzyste i budzą wątpliwość stanowią podstawę do szerzenia się bezprawia.
148. UTILITAS PUBLICA PRIVATAE PRAEFERRI DEBET
– Dobro ogółu powinno być stawiane przed dobrem prywatnym – patrz paremie 47 i 57 ” Obowiązujące prawo powinno nieść korzyści dla ogółu społeczeństwa nim objętego.” i „Ustawa w swoim założeniu ma gwarantować dobro ogółu, nawet gdy godzi ona w położenie jednostki.”
149. VIM VI REPELLERE LICET
– Siłę wolno odeprzeć siłą – Współcześnie sentencja odnosi się do obrony własnej, wraz z zachowaniem wszelkich obostrzeń dotyczących tej kwestii i jej interpretacji.
150. VOLENTI NON FIT INURIA
– Chcącemu nie dzieje się krzywda – patrz paremia nr 96 – „Podejmując działania zgodne z prawem nie należy spodziewać się żadnej krzywdy.”.